Sprawiedliwość agrarna

Thomas Paine (przeł. Andrzej Karalus)

Sprawiedliwość agrarna została napisana z intencją zreformowania stosunków społeczno-politycznych. Tekst opiera się na założeniu wywodzącym się z tradycji prawnonaturalnej, które brzmi, iż pierwotnie każdy był współwłaścicielem powierzchni Ziemi. Powstanie prywatnej własności ziemskiej (czyli, eo ipso, wywłaszczenie większości ludzi) należy zakwalifikować jako akt bezprawia, kumulujący się w historycznie nawarstwionych nierównościach społecznych i spychający części populacji w stan chronicznej nędzy. Skoro likwidacja własności prywatnej i powrót do pierwotnej własności gromadzkiej jest niewskazany (z uwagi na to, że wartość ziemi zrosła się z wprowadzonymi na niej ulepszeniami), jedynym sposobem materialnego i godnościowego zadośćuczynienia za akt wywłaszczenia pozostaje, po pierwsze, wprowadzenie podatku od spadku w celu sfinansowania bezwarunkowej i jednorazowej renty gruntowej, wypłacanej każdemu bez względu na stan posiadania po ukończeniu 21 roku życia w wysokości odpowiadającej wartości zagarniętej ziemi (15 funtów szterlingów,), oraz, po drugie, wypłacania corocznie 10 funtów szterlingów chorym, kalekom oraz tym wszystkim, którzy ukończyli pięćdziesiąty rok życia. Paine przytacza szereg argumentów na poparcie swojego projektu redystrybucji (argument prawnonaturalny, utylitarystyczny, deontologiczny), omawia również w jaki sposób należałoby go wdrożyć.

64-paine

Słowa kluczowe: sprawiedliwość agrarna · podatek spadkowy · reforma stanu cywilizacji · prawo natury · renta gruntowa

Thomas Paine (1737-1809) – był jednym z czołowych myślicieli politycznych epoki oświecenia, wytrawnym publicystą i polemistą. Urodził się w prowincjonalnym Thetford (hrabstwo Norfolk) w kwakierskiej rodzinie producenta sztagów. W 1774 przeniósł się za namową Benjamina Franklina do Ameryki, gdzie sławę i majątek w Pensylwanii przyniosła mu napisana w 1776 roku jego pierwsza rozprawa zatytułowana Common Sense, wydrukowana w ogromnym jak na owe czasy nakładzie ponad 100 tysięcy egzemplarzy. Po powrocie do Anglii napisał Rights of Man, gdzie zawarł krytykę monarchii oraz odważną propozycję progresywnego opodatkowania w celu pomocy ubogim. Parlament Angielski (pod naciskiem Williama Pitta Młodszego) wydał na niego wyrok więzienia za podżeganie do buntu i zdradę narodową. Po ucieczce do Francji stał się członkiem Zgromadzenia Narodowego i tam wydał swoje dwa ostatnie dzieła: Age of Reason, miażdżącą krytykę zinstytucjonalizowanej religii i literalnej interpretacji Biblii, oraz Agrarian Justice, krótką rozprawkę, w której powrócił do idei reformy „stanu cywilizacji”. Po przewrocie Napoleona Paine postanowił wrócić do Ameryki. Umarł w Nowym Yorku w niemal całkowitym osamotnieniu.   »  

Andrzej Karalus – doktor filozofii, magister filozofii i socjologii, zatrudniony obecnie na Wydziale Zarządzania i Ekonomii Politechniki Gdańskiej. Zainteresowania badawcze: filozofia społeczna i filozofia polityki, historia filozofii nowożytnej, ekonomia polityczna, socjologia wiedzy, teorie zmiany społecznej, współczesna filozofia niemiecka i francuska, historia idei.

ORCID: 0000-0003-1800-2453   »  

Switch to English version

Przeglądany tom

Pismo założone przez Leszka Kołakowskiego, Bronisława Baczkę i Jana Garewicza ukazuje się nieprzerwanie od 1957 r.

Instytut Filozofii i Socjologii PAN Archiwum Warszawskiej Szkoły Historii Idei Bibliografia Filozofii Polskiej The Interlocutor Wydawnictwo IFiS PAN Polskie Towarzystwo Filozoficzne
© Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej 1957-2010.